A e dini si u krijua majoneza? Historia është më interesante se sa mund të mendoni

Majoneza, thuhet se fillimisht është përdorur si një pomadë për djegie, dhe më vonë si salcë – ku në fillim shërbehej më së shumti me peshk.

Nëse pyetni shumicën e njerëzve nga vjen majoneza, ata ndoshta do të përgjigjen pa hezitim se receta është shpikur nga francezët. Megjithatë, recetat e shkruara dhe dokumentet historike zbulojnë se ajo vjen nga një ishull spanjoll, nga ku më pas u përvetësua nga pushtuesit, duke e përfshirë në kuzhinën e tyre – atëherë shumë më të njohur.

Ajo që sot e quajmë majonezë, fillimisht quhej salsa de peix crua, që do të thotë "salcë nga peshku i papërpunuar". Receta mund të gjendet në kuzhinën Receptari Caules. Cuina Menorquina Del Segle XVIII – një koleksion prej 251 recetash nga shekulli i 18-të, që vjen nga ishulli Menorka.

Sipas kësaj recete, salca përgatitet duke rrahur të verdhat e vezëve, duke shtuar gradualisht vaj ulliri, dhe më pas shtohen qepë, majdanoz, hudhër, piper dhe uthull. Majoneza shfaqet edhe në më shumë se dhjetë receta në kuzhinën Art de la Cuina ("Arti i gatimit"), shkruar në shekullin e 18-të nga një françeskan i këtij ishulli.

Më interesante është se, para se të bëhej salcë, majoneza thuhet se përdorej si pomadë. Regjistrimi më i vjetër për majonezën daton nga viti 1720 – përsëri nga Menorka – ku përmendet si një pomadë mjekuese për djegie.

Pse atëherë majoneza lidhet me francezët? Francezët sunduan Menorkën nga 1756 deri në 1763, dhe Luji-Françoa-Arman di Plesi, Duka i Rišeljeut dhe komandanti i trupave franceze, organizoi një banket për të shënuar dhe festuar pushtimin e ishullit. Në këtë banket, majoneza u shërbye si një salcë e ftohtë që shoqëronte peshkun.

Ekzistojnë disa teori për mënyrën se si salca mori emrin e saj. Njëra prej tyre – romantike, por ndoshta e pasaktë – pretendon se është emëruar sipas dashnores së Dukës. Sipas një letre, Duka përmend se sa i pëlqeu qëndrimi në Maon, kryeqytetin e Menorkës, dhe se aty provonte një salcë fantastike, madhështore. Duke qenë se dashnorja e tij ishte e martuar dhe ata duhej të fshehnin lidhjen e tyre, ai nuk mund ta quante salcën me emrin e saj; në vend të kësaj, e quajti "maonés" (mahones).

Sipas një teorie tjetër, më të pranuar gjerësisht, Duka thjesht e deshi aq shumë salcën, sa e emëroi sipas Maon dhe portit të tij – një vend që francezët sapo kishin pushtuar dhe që kishte rëndësi strategjike për tregtinë.

Më vonë, francezët e sollën salcën në Francë, dhe pjesa tjetër është histori. Në atë kohë, Menorka nuk ishte e njohur për kuzhinën e saj, ndërsa Franca tashmë kishte një reputacion të fortë kulinar. Kur francezët filluan të përdornin "maonés" në Francë, ata e ndryshuan emrin e saj – për shkak të thjeshtësimit të shqiptimit në frëngjisht – gjë që bëri që më pas të gjithë të besonin se salca ishte në të vërtetë franceze.