Ana Pejchinova – fituesja e parë e çmimit „Dragi“ për përkthim poezie
Sot, në një ceremoni solemne në Fakultetin Filologjik „Blaže Koneski“ u njoftua se çmimi „Dragi“ për përkthimin më të mirë letrar në gjuhën maqedonase i jepet Ana Pejchinova për përkthimin nga anglishtja i librit „Vjersha të zgjedhura“ nga Rudyard Kipling në botimin e shtëpisë botuese Polica. Komisioni për dhënien e çmimit në përbërje: prof. dr. Ivan (Ivica) Djeparoski, prof. dr. Vladimir Cvetkoski dhe dr. Jana Mihajlovska, në mbledhjen e fundit mori vendim unanim që çmimi t’i jepet Anës Pejchinova.
Në arsyetim thuhet: „Përkthimi përballon me sukses problemet më të zakonshme të përkthimit që poezia e Kiplingut i paraqet përkthyesit në gjuhën maqedonase: prozodia, regjistrat, retorika, realitetet dhe kompleksiteti ideologjik.
Më konkretisht, poezitë janë përcjellë me ruajtjen e ritmit dhe rimës, edhe në baladat e gjata. Ritmi i fuqishëm, pothuajse marshues i origjinalit është përcjellë me varg akcentues me puls trohej-daktilik. Aty ku vargu maqedonas patjetër zgjerohet, lëvizjen e origjinalit e mbajnë imperativët në fillim të vargut.
Tipari më i fuqishëm i përkthimit është ndryshimi i regjistrit nga poezi në poezi. Gjuha orientale e ashtuquajturave balade afgane është përcjellë me shtresën leksikore osmane të gjuhës maqedonase. Gjuha kokni është kapur me stilin bisedor maqedonas, ndërsa ironia e Kiplingut është ruajtur dhe në vende edhe theksuar.
Gjithsej, përkthimi arrin një ekuilibër të rrallë midis besnikërisë ndaj kuptimit dhe besnikërisë ndaj formës dhe tregon se gjuha maqedonase mund të përballojë vargun e Kiplingut me të gjitha tingujt dhe zërat e tij. Me këtë, ai pasuron letërsinë maqedonase të përkthyer dhe ofron zgjidhje që mund të jenë model për praktikën e ardhshme të përkthimit“.
Gjatë dorëzimit të çmimit, fituesja Ana Pejchinova, e dukshme e emocionuar, deklaroi:
„Për përkthyesit maqedonas nuk ka nder më të madh dhe më të dashur se ky: që vepra e tyre të vlerësohet me çmimin ’Dragi‘ për përkthimin më të mirë letrar në gjuhën maqedonase. Nderi për mua është i dyfishtë: konfirmim i suksesit të përkthimit tim të Nobelistit Rudyard Kipling dhe një përulje e thellë para bardhit të pakrahasueshëm të përkthimit Dragi Mihajlovski.
Përkthimi, veçanërisht ai me dashuri ndaj veprës së një autori të madh, nënkupton një proces të bukur, të përkushtuar dhe është një çmim në vetvete. Ashtu si poezia, ai është gdhendje e shpirtit në gjuhë, por në të ndërtojmë edhe një urë për lexuesin maqedonas që të udhëtojë në kultura, kohë, troje dhe popuj të huaj – të largët, por me zemër dhe shpirt të afërt. Ky çmim ndriçon këto ura nën flamurin e Dragit dhe me këtë vazhdon trashëgiminë e tij të çmuar letrare“, përfundoi Pejchinova.
Çmimi përbëhet nga statuja „Dragi“ dhe një pjesë monetare prej 40.000 denarësh.
Në rrethin më të ngushtë për çmimin u përfshinë edhe përkthyesit: Daniela Spiroska për përkthimin nga anglishtja i „Vjershëve“ nga Dylan Thomas, botim i „PNV Publikacioneve“, Eli Pujovska për përkthimin nga holandishtja i „Kurora e artë – vjersha të zgjedhura nga Aneke Brasinga“, botim i „Netëve të Strugës të poezisë“, Igor Radev për përkthimin nga kinezishtja i „Vjersha të parëndësishme“ nga Shi Chuan, botim i „Netëve të Strugës të poezisë“, dhe Nikola Gjellinçeski për përkthimin nga anglishtja i „Çrregullimi“ nga Peter McKay, botim i „Netëve të Strugës të poezisë“.
Në të njëjtën rast u dha edhe çmimi ndërkombëtar „Dragi“ për prof. dr. Borislav Pavlovski nga Kroacia për përkthimin më të rëndësishëm të një vepre letrare të shkruar në origjinal në gjuhën maqedonase. Pavlovski e mori çmimin për përkthimin në gjuhën kroate të romanit „Bajazit dhe Olivera“ nga Dragi Mihajlovski, në botimin e shtëpisë prestigjioze botuese të Zagrebit „TIM pres“. Ai erdhi në Shkup për këtë rast së bashku me djalin dhe nusen e tij dhe ndër të tjera tha:
„Gjithmonë kam pyetur nëse mund të mësohet të përkthehet. Në njëfarë mase mundet. Por, veçanërisht në letërsi, kjo është shumë e komplikuar, ashtu si ndonjëherë veprat nga ai korpus janë jashtëzakonisht enigmatike, prandaj duhet durim në zbulimin e sekretit të tyre thelbësor, i cili nuk është gjithmonë i njëjtë, sepse ndonjëherë është fjalori specifik, ndonjëherë ritmi, ndonjëherë përshkrimet, formësimi i personazheve, fabulimi, idetë, temat. Rruga ndonjëherë duket e pafund dhe e pakapshme. Megjithatë, në një moment ndodh një takim, rezultati i të cilit është një përkthim dhe interpretim i kënaqshëm. U përpoqa të jem një interpretues i besueshëm i teksteve letrare të shkruara në gjuhën maqedonase.
Romanin ’Bajazit dhe Olivera‘ nga Dragi Mihajlovski e përktheva për shpirtin tim. Pikërisht kështu. Pa porosi dhe pa afate. Ditë pas dite me Dragin, me Oliverën dhe Bajazitin, me tregimin, me një kohë të kaluar, historike dhe megjithatë pa kohë sipas fatit dhe emocioneve, bindjeve, vuajtjeve, besimeve. Dhe me personazhin sensacional femëror – Olivera, jo vetëm në letërsinë maqedonase. Arrita në përfundimin se duhet të deshifroj ritmin e atyre fjalisë së gjata dhe të ofroj një zgjidhje të kënaqshme. Kjo ishte, para së gjithash, kërkimi im për ritmin e tij. Po, lexova në ndonjë libër, më së shumti në ndonjë nga librat e shkrimtarit tim të preferuar Gabriel Garcia Marquez, se ritmi është një nga përcaktuesit thelbësorë të çdo teksti.
Për të hequr disa nga dyshimet e mia rreth mënyrës së shkrimit të Dragit, thirra Venko Andonovskin, dhe kush tjetër përveç mikut, dhe për më tepër mjeshtrit të shkrimit, për të më konfirmuar ose mohuar nëse jam apo jo në të drejtë në lidhje me mënyrën e shkrimit në ’Bajazit dhe Olivera‘. Ai më konfirmoi se jam në gjurmën e duhur dhe se, nëse e zgjidh këtë në mënyrën e duhur, mund të shpresoj në një punë të përfunduar mirë. Nga mëngjesi në mbrëmje, nga mbrëmja në mesnatë, jo çdo ditë, arrita në fund të përkthimit dhe interpretimit të romanit, të cilin më pas e lexova edhe pesë-gjashtë herë (Ranko Marinkoviq do të thoshte, mendoj, në një vend „gjashtë-pesë“!) dhe pas të gjitha atyre leximeve u përqendrova në dy fotografi të bibliotekës së dikurshme të dorës së gjyshes time maqedonase Ana.“
Çmimi ndërkombëtar „Dragi“ për përkthimin më të rëndësishëm nga maqedonishtja në gjuhë të huaj merr parasysh parametrat e ndryshëm kur shfaqet një përkthim në një mjedis kulturor tjetër. Para së gjithash – niveli i përkthimit, por edhe aktualiteti, recensionet, ndikueshmëria, nxitja e interesit për autorin, njohja, rritja e dialogut ndërkulturor, etj. Me këtë çmim për të katërtin vit me radhë jepet një nxitje serioze për të gjithë përkthyesit letrarë nga gjuha maqedonase që të qasen me kujdes të madh ndaj përkthimit të letërsisë maqedonase dhe më shpesh të vendosen veprat e autorëve tanë në ofertën e shtëpive botuese nga Europa dhe bota.
Me këtë përfundoi cikli i këtij viti i dhënies së Çmimit „Dragi“. Vitin e ardhshëm në fokus do të jenë përsëri veprat prozë në përkthim në gjuhën maqedonase.
Edicioni i këtij viti i çmimeve të përkthimit „Dragi“ u realizua nga shtëpia botuese „Antolog“ me mbështetjen e Ministrisë së Kulturës dhe Turizmit të Maqedonisë dhe në bashkëpunim me Fakultetin Filologjik „Blaže Koneski“ – Shkup.
Për çmimin „Dragi“ fillimisht u nominuan 24 vepra në përkthim në gjuhën maqedonase nga 27 përkthyes. Librat janë botuar nga 9 shtëpi botuese, ndërsa përkthimet janë bërë nga 12 gjuhë të ndryshme. Përfshihen vepra (libra të pavarur ose përzgjedhje nga krijimtaria) të 22 autorëve të huaj dhe kur merren parasysh edhe dy antologjitë, gjithsej përfshihen vepra nga rreth njëqind poetë botërorë. Për herë të parë që nga themelimi i këtij çmimi do të jepet për përkthimin e një vepre poetike, me çka plotësohet një boshllëk i madh në mjedisin tonë kulturor, dhe njëkohësisht nderohet me dinjitet emri i dr. Dragi Mihajlovskit, i cili dha kontributin më të madh pikërisht në përkthimin e veprave letrare në vargje.
Çmimi për përkthimin më të mirë në gjuhën maqedonase „Dragi“ u themelua në vitin 2022, dhe njohja e parë nderuese iu dha Dragit Mihajlovskit (1951 – 2022), shkrimtar maqedonas, përkthyes, eseist dhe profesor universitar. Përveç veprave prozë, Mihajlovski la gjurmë të përhershme në kulturën maqedonase me përkthimet e veprave të Shekspirit, Miltonit, Shelit, Kitsit, Blejkut, Eliotit, Miltonit etj. Publikoi edhe disa studime dhe ese nga fusha e teorisë së përkthimit, dhe me qëndrimet e tij për përkthimin ndikoi si tek studentët e Fakultetit Filologjik „Blaže Koneski“ në Shkup, ku ishte profesor, ashtu edhe tek të gjithë ata që merren me shkencën e përkthimit (translotologji).
