Si funksionon sistemi zgjedhor në Serbi: Qytetarët zgjedhin 250 deputetë, dhe mandatet ndahen në mënyrë proporcionale
🔴Lajmet më të fundit për zgjedhjet në Serbi ndiqni KËTU.
Serbia më 25 tetor mban zgjedhje të parakohshme parlamentare ku qytetarët zgjedhin përbërjen e re të Kuvendit Popullor, ndërsa për herë të parë në zgjedhje merr pjesë edhe lëvizja studentore që për muaj me radhë ka udhëhequr protestat masive nëpër vend. Zgjedhjet mund të sjellin një kthesë të re në skenën politike, ndërsa votimi zhvillohet sipas sistemit proporcional zgjedhor, ku qytetarët votojnë për lista zgjedhore dhe jo për kandidatë individualë.
Çfarë zgjedhin qytetarët?
Në zgjedhjet parlamentare zgjidhen 250 deputetë në Kuvendin Popullor të Serbisë. Partia politike ose koalicioni që fiton të paktën 126 mandate mund të formojë shumicën parlamentare në mënyrë të pavarur, ndërsa në të kundërt janë të nevojshme negociata koalicioni. Kuvendi miraton ligjet, miraton buxhetin shtetëror, zgjedh Qeverinë dhe mbikëqyr punën e pushtetit ekzekutiv. Mandati i deputetëve zgjat katër vjet, përveç nëse Kuvendi shpërndahet më herët.
Në zgjedhjet parlamentare të mëparshme, të mbajtura më 17 dhjetor 2023, ishin regjistruar rreth 6.5 milionë votues, prej të cilëve votuan pak më shumë se 3.8 milionë, ose 58.77 për qind, sipas të dhënave të Komisionit Republikan Zgjedhor.
Si votohet?
Gjithë Serbia përbën një njësi zgjedhore, që do të thotë se votat nga të gjitha vendvotimet mblidhen në nivel kombëtar. Në fletën e votimit votuesi rrethon emrin e një liste zgjedhore, jo të një kandidati konkret. Nëse rrethon më shumë lista, fleta e votimit konsiderohet e pavlefshme.
Para zgjedhjeve, partitë dhe koalicionet dorëzojnë në Komisionin Republikan Zgjedhor lista me kandidatë për deputetë, të renditur sipas një rendi të përcaktuar. Pas përfundimit të votimit, mandatet ndahen në mënyrë proporcionale me votat e fituara. Për shembull, nëse një listë fiton vota të mjaftueshme për 20 mandate, në Kuvend do të hyjnë 20 kandidatë nga ajo listë, sipas rendit të tyre.
Kjo do të thotë se votuesit ndikojnë në numrin e deputetëve që do të marrë një opsion politik, por nuk zgjedhin drejtpërdrejt se cilët kandidatë konkretë do të zënë vendet deputetë.
Cilat janë kritikat kryesore për sistemin zgjedhor?
Një nga vërejtjet kryesore ka të bëjë me ndikimin e drejtuesve partiakë në zgjedhjen e kandidatëve dhe renditjen e tyre në lista. Kandidatët e vendosur në pozicione më të larta kanë më shumë shanse të bëhen deputetë nëse lista e tyre fiton mjaft mandate.
Kjo ngre pyetje për përgjegjësinë e përfaqësuesve të zgjedhur – nëse prioriteti i tyre janë qytetarët që votuan për ta apo drejtuesit partiakë, nga vendimi i të cilëve varet vendi i tyre në listat e ardhshme zgjedhore.
Cilat janë përparësitë e sistemit?
Një nga përparësitë është se e gjithë vendi është një njësi zgjedhore, që u mundëson partive të përgatisin lista kombëtare me kandidatë nga rajone dhe grupe shoqërore të ndryshme. Modeli proporcional gjithashtu lejon partitë më të vogla politike të fitojnë vende deputetësh nëse marrin mbështetje të mjaftueshme.
Pragu i përgjithshëm zgjedhor është tre për qind, ndërsa listat zgjedhore të pakicave kombëtare janë të përjashtuara nga kjo rregull dhe për to vlejnë kushte të veçanta për ndarjen e mandateve.
Sistemi është relativisht i thjeshtë për votuesit, pasi ata zgjedhin një listë politike në vend që të vendosin për një numër të madh kandidatësh individualë. Megjithatë, fakti që ata nuk mund të ndikojnë drejtpërdrejt në zgjedhjen e deputetëve konkret mbetet një nga dobësitë më të përmendura të këtij modeli.
