„Pa arsye për arsye“ nga Ivan Antonovski në KIC: Lexime të reja të letërsisë maqedonase

Manuskripte të papublikuara, vepra të pamjaftueshëm të studiuara, interpretime të ndryshme të shkrimtarëve të njohur dhe zëra të rinj poetikë takohen në „Pa arsye për arsye“ nga Ivan Antonovski. Libri, në botimin e „Matica maqedonase“, do të promovohet më 3 nëntor 2026, të martën, në orën 19:00, në Sallonin „Imperial 2“ të Qendrës Kulturore-Informative në Shkup.

Libri do ta promovojë prof. dr. Sonja Stojmenska-Elzeser, drejtoreshë e Institutit për letërsinë maqedonase. Pas vlerësimit kritik të saj për botimin, do të pasojë një bisedë me autorin. Organizator i ngjarjes është Qendra Kulturore-Informative në Shkup.

„Pa arsye për arsye“ bashkon 23 studime në pesë pjesë. Përmes tyre, Antonovski hulumton se sa mund të zgjerohet paraqitja jonë për letërsinë maqedonase kur kthehemi përsëri te burimet dhe veprat vetë. Çfarë ka mbetur jashtë interpretimeve të zakonshme? Cilat tekste janë neglizhuar? Si ndryshon leximi i tyre kuptimin tonë për autorët dhe kohën në të cilën kanë krijuar?

Pyetje të tilla hapin studimet për poezinë më të hershme të Blazhe Koneskit dhe format lutjeje në krijimtarinë e tij, për dramat e papublikuara të Vasil Iljoskit, për kritikën letrare të Kosta Solev Racin dhe për eseistikën e Ante Popovskit. Më shumë tekste i kushtohen Acos Shopovit, me vëmendje ndaj pranisë së Maqedonisë në poezinë e tij, fillimet e opusit të tij, formën poetike dhe veprat që kanë mbetur anash interesit më të madh kritik.

Hulumtimet lidhin poezinë, dramën, prozën dhe eseistikën me pyetje për përkatësinë, kujtesën kulturore dhe përvojën njerëzore. Në këtë gamë përfshihen shtëpia dhe rrënjët te Goran Stefanovski, Goce Dellçev në tekstin dramatik maqedonas, paraqitja letrare e Mitra Miladinovës dhe kuptimet mitike të ujit në „Uji i madh“ nga Zhivko Chingo.

Dashuria dhe realiteti në poezinë e Danica Ruchigaj dhe shtresat biblike në „Qielli im është shtëpia“ nga Katica Qullavkova hapin perspektiva të tjera interpretative. Libri trajton edhe krijimtarinë e Jovan Pavlovskit, Sande Stojçevskit dhe Rade Siljanit, duke lidhur autorë nga breza të ndryshëm dhe me orientime krijuese të ndryshme.

Një vend të veçantë zënë hulumtimi i pseudonimeve në letërsinë maqedonase të shekullit XIX, pasuria e gjuhës maqedonase tetë dekada pas kodifikimit dhe apokrifet bashkëkohore në kontekstin jugosllav, të shqyrtuara përmes shembujve letrarë maqedonas. Vështrimi ndaj realitetit letrar pas postmodernizmit dhe studimi i gjerë për poetët maqedonas të lindur në Maqedoninë e pavarur lidh rivlerësimin e trashëgimisë me ndjekjen e rrjedhave letrare bashkëkohore.

Titulli „Pa arsye për arsye“ shpreh edhe orientimin hulumtues të autorit: përvjetorët dhe ngjarjet kulturore të nxisin lexime që kuptimi i tyre do të zgjasë edhe pas përfundimit të festimeve. „Ky libër nuk ofron fjalën e fundit. Ai ofron vazhdimin e bisedës“, shkruan Antonovski në parathënie. Nga kjo rrjedh edhe ftesa për lexuesin që t’u qaset përsëri veprave të njohura, me kuriozitet për atë që leximet e mëparshme kanë lënë të papërfillur.