Ministria e Energjisë: Pagesa nga koncesionet është rritur më shumë se dyfish, 53 kontrata të ndërprera dhe kapacitet inspektues i forcuar

Ministria e Energjisë, Minierave dhe Burimeve Minerale po ndërmerr masa konkrete për vlerësim më të lartë të burimeve natyrore, përmbushje të rreptë të detyrimeve koncesionare dhe mbikëqyrje më efikase në minierë. Janë rritur tarifat koncesionare, pagesa në vitin 2025 ka kaluar 1.2 miliardë denarë, janë regjistruar 53 kontrata koncesionare të ndërprera, ndërsa në vitin 2026 kapaciteti inspektues është forcuar me tre inspektorë shtesë.

„Me Tarifan e ri, i cili hyn në fuqi më 1 janar 2025, tarifa koncesionare për burimet minerale metalike është rritur nga 2% në 4%, ndërsa për mermerin nga 1% në 5%. Me këto ndryshime rritet detyrimi financiar i koncesionarëve për përdorimin e burimeve natyrore, si dhe kontributi që shteti e realizon nga shfrytëzimi i tyre.

Pagesa totale nga tarifat koncesionare në vitin 2024 ka qenë rreth 561.5 milionë denarë, ndërsa në vitin 2025 ka arritur rreth 1.222 miliardë denarë. Kjo përfaqëson një rritje prej më shumë se 660 milionë denarë, pavarësisht nga taksat dhe kontributet që kompanitë i paguajnë për arsye të tjera.

Paralelisht me përmirësimin e pagesave, Ministria vepron edhe në lidhje me kontratat koncesionare. Rritja e pagesave rrjedh nga tarifat më të larta, kontrollet e përforcuara në terren, paralajmërimet me shkrim dhe veprimet më të vendosura ndaj koncesionarëve që nuk i përmbushin detyrimet. Ndërprerja e kontratave dhe forcimi i mbikëqyrjes inspektuese janë pjesë e qasjes ku koncesioni nënkupton detyrime të qarta, dhe pagesa e tarifës nuk i çliron operatorët nga përmbushja e kushteve teknike dhe detyrimeve për mbrojtjen e mjedisit“, thonë nga Ministria e Energjisë, Minierave dhe Burimeve Minerale.

„Për rregullimin afatgjatë dhe sistematik të sektorit është miratuar Strategjia për kërkime gjeologjike dhe shfrytëzim të qëndrueshëm të burimeve minerale për periudhën 2026–2046, me kontribut ekspertësh nga MANU, dhe për dokumentin është kryer vlerësim strategjik i ndikimit në mjedis dhe debat publik. Strategjia lidh qëllimet ekonomike me mbrojtjen e mjedisit dhe aspektet sociale, dhe përmban edhe plan veprimi për periudhën 2026–2030. Ajo siguron kornizë për planifikimin, zbatimin dhe monitorimin e masave për zhvillimin e sektorit.

Ministria punon edhe në zgjidhje të reja ligjore në fushën e minierave dhe gjeologjisë. Korniza e propozuar parashikon mbulim financiar prej 100% të kostove të vlerësuara të përcaktuara me planin për menaxhimin e mbetjeve minerare dhe detyrimet e lidhura. Kështu, në vend të modelit aktual ku garancia është rreth një e treta e kostove të vlerësuara, siguria financiare do të ishte afërsisht trefish më e rreptë. Qëllimi është të forcohet përgjegjësia financiare e operatorëve dhe të sigurohen në kohë mjete për sanim, rikultivim dhe detyrimet pas mbylljes së kapaciteteve minerare.

Gjatë përgatitjes së zgjidhjeve ligjore është mundësuar pjesëmarrja e publikut përmes ENER, duke përfshirë ekspertë, komunat, kompanitë, organizatat qytetare dhe individë. Në faqen e internetit të Ministrisë janë publikuar regjistra të kontratave koncesionare, lista e koncesioneve të hequra, si dhe regjistra të autorizimeve dhe licencave për projekte minerare dhe dokumentacion gjeologjik. Publikimi i këtyre dokumenteve mundëson verifikim të informacionit konkret dhe kontribuon në transparencë më të madhe në sektor.

Burimet minerale kanë potencial për të nxitur investime, hapje vende pune dhe zhvillim të ekonomisë vendore. Megjithatë, potenciali ekonomik i një projekti të caktuar nuk zëvendëson kushtet ligjore për miratim dhe realizim të tij. Çdo projekt duhet të shqyrtohet edhe nga aspekti i ndikimeve në ujë, tokë, ajër, shëndetin e njerëzve, bujqësi dhe aktivitete të tjera në zonën e prekur.

Është e nevojshme të dallohen qartë kërkimi gjeologjik, plani hapësinor, koncesioni dhe leja për shfrytëzim, sepse secili nga këto instrumente ka funksion ligjor të ndryshëm. Përmendja e një depozite minerale ose qëllimi minerar në dokument planifikimi nuk përbën vetvetiu leje për hapje minierë. Gjithashtu, koncesioni nuk zëvendëson procedurat e tjera të detyrueshme, aktet mjedisore dhe miratimet.

Ministria vepron brenda kompetencave ligjore, ndërsa procedurat për mbrojtjen e mjedisit zhvillohen para organeve kompetente për mjedisin. Mbikëqyrjen e kryejnë dy organe inspektuese të veçanta, secili brenda kompetencave të veta: Inspektorati Shtetëror për Energjinë, Minierat dhe Burimet Minerale (rregullat minerare, gjeologjike dhe teknike) dhe Inspektorati Shtetëror për Mjedisin (mbrojtja e mjedisit). Forcimi i stafit të parë do të vazhdojë. Çdo institucion është përgjegjës për ligjshmërinë, kushtet e përcaktuara dhe arsyetimin e aktit që miraton. Çështjet e qytetarëve lidhur me furnizimin me ujë, bujqësinë, mbeturinat dhe zhvillimin lokal meritojnë trajtim serioz dhe përgjigje konkrete e të verifikueshme.

Ministria thekson se partitë politikezimi i kësaj çështjeje dhe përhapja e informacioneve të përgjithshme ose të paprovuara e vështirësojnë debatin publik të informuar. Barazimi i dokumentit planifikues me lejen për hapje minierë është gabim ligjor dhe krijon frikë të paarsyeshme tek qytetarët. Partitë politike, përfshirë opozitën, kanë përgjegjësi që qëndrimet e tyre t’i bazojnë në dokumente dhe fakte të verifikueshme, jo në të dhëna të përzgjedhura në mënyrë selektive dhe kualifikime politike. Përdorimi i shqetësimit të qytetarëve për fitim votash, në vend të sqarimit të fakteve, përbën keqpërdorim të një teme me interes serioz publik.

Qytetarët kanë të drejtë të presin që vendimet të merren në bazë të ligjit, vlerësimit profesional dhe kushteve të qarta të përcaktuara. Çdo procedurë në kompetencë të Ministrisë do të zhvillohet në përputhje me ligjet në fuqi dhe standardet evropiane për mbrojtjen e mjedisit dhe sigurinë. Ministria nuk do të marrë vendime as në urdhër të investitorit, as nën presion politik, por vetëm në përputhje me ligjin dhe në interes publik. Ministria mbetet e hapur për komunikim me qytetarët, komunitetet lokale, publikun profesional dhe organizatat qytetare dhe do të vazhdojë të japë përgjigje konkrete brenda kompetencave të saj“, thuhet në njoftimin e Ministrisë së Energjisë, Minierave dhe Burimeve Minerale.