Studentët fituan: Por, cila është në të vërtetë politika e tyre?

Lëvizja që u lind nga protestat pas vdekjes së 16 personave gjatë shembjes së çatisë në Novi Sad, tani fitoi në zgjedhje. Megjithatë, ndryshimi i pushtetit në Serbi ende nuk ka ndodhur.

"Lista Studentore" nuk përbëhet vetëm nga studentë; në të kishte edhe profesorë, mjekë dhe kandidatë të tjerë, dhe udhëhiqej nga Ilija Srdanoviç, kardiolog nga Novi Sad. Çfarë presin fituesit dhe si e imagjinojnë ata Serbinë e re?

Thelbi i platformës së tyre quhet "Plani Studentor". Ai përbëhet nga 11 pika, të ndara në tre pjesë: "Serbia ose mafia", "Dija është fuqi" dhe "Serbia rritet me ne".

Pjesa e parë ka të bëjë me institucionet dhe korrupsionin, ndërsa pjesët e tjera fokusohen në arsimin, ekonominë dhe problemet e përditshme me të cilat përballen qytetarët.

Ligji për origjinën e pasurisë dhe lustracioni

"Lista Studentore" propozoi krijimin e një njësie të specializuar policore-prokuroriale për hetimin e korrupsionit dhe për sjelljen para drejtësisë të përgjegjësve, e liruar nga presionet politike. Ata gjithashtu kërkuan mbikëqyrje mbi punën e policisë, gjykatave dhe prokurorisë, si dhe futjen e një rregullore ligjore për origjinën e pasurisë, që do të mundësonte konfiskimin e pasurisë së fituar në mënyrë të paligjshme.

Platforma e tyre parashikon edhe lustracionin e funksionarëve publikë. Kjo përfshin kontrollin e pasurisë së funksionarëve dhe rishikimin e sjelljes së tyre të kaluar. Sipas këtij plani, përgjegjësi do të mbajnë ata që keqpërdorën pozicionet e tyre, ishin të përfshirë në korrupsion ose shkelën të drejtat e njeriut, Kushtetutën ose ligjet.

Ata kërkojnë publikimin e kontratave dhe tenderëve, si dhe auditimin e projekteve të financuara nga shteti – veçanërisht atyre që nuk ishin transparente ose u paguan shumë shtrenjtë. Sa i përket mediave, ata propozojnë depolitizimin e organit rregullator dhe të shërbimit publik RTS. Plani gjithashtu përfshin hetimin e përgjegjësisë së gazetarëve dhe kolegjiumeve redaktuese të televizioneve, si dhe konfiskimin dhe rishpërndarjen e frekuencave kombëtare të transmetimit.

Në program nuk është saktësuar se kush do të kryente këto kontrolle, as nuk janë përmendur kriteret që do të përdoren për konfiskimin e frekuencave.

Pozita pune, shkolla, banim dhe shëndetësi
Në sektorin publik, ata synojnë të vënë fund punësimeve me bazë politike dhe të sigurojnë që drejtorët të zgjidhen përmes konkurseve publike. Sa i përket shkollave, ata premtojnë libra falas për të gjithë nxënësit në shkollat fillore dhe të mesme, modernizimin e metodave mësimore dhe akses më të madh në aktivitete jashtëshkollore.

Në lidhje me ekonominë, ata paralajmërojnë mbështetje për sipërmarrësit vendas, bujqit dhe kompanitë startup. Propozojnë kufizimin e kohëzgjatjes së kontratave të punës me kohë të caktuar në 12 muaj, pas të cilave punëtorët do të merrnin kontrata me kohë të pacaktuar.

Programi gjithashtu premton shkatërrimin e monopolëve që mbajnë lobet e importit dhe sigurimin e sigurisë ushqimore. Ata theksojnë se toka bujqësore dhe burimet ujore duhet të shpallen pasuri kombëtare të mbrojtura.

Për çiftet e reja dhe punëtorët në profesione me mungesë, ata planifikojnë të ofrojnë opsione më të përballueshme për qira dhe blerje shtëpie. Gjithashtu, premtojnë çmime më të ulëta të barnave, rinovimin e ambulancave shëndetësore rurale dhe punësimin e mjekëve të rinj dhe teknikëve mjekësorë. Për këto masa nuk u dhanë afate kohore apo vlerësime të kostove.

"Zgjerimi i marrëdhënieve fqinjësore të mira"
Para zgjedhjeve, Srdanoviç deklaroi se administrata e Aleksandar Vuçiç kontribuon në përkeqësimin e marrëdhënieve të Serbisë me Kroacinë dhe vendet e tjera fqinje. Ai hodhi poshtë pretendimet se Kroacia qëndron pas lëvizjes studentore, duke theksuar se shteti kroat nuk ka asnjë lidhje me "Listën Studentore".

Sa i përket marrëdhënieve me fqinjët, ai paralajmëroi zgjerimin e lidhjeve fqinjësore të mira, me mesazhin se interesat e qytetarëve të Serbisë do të jenë në vend të parë.

Marrëdhëniet me BE-në dhe fuqitë e mëdha
Lista synon të thellojë partneritetet strategjike ekzistuese me vendet anëtare të BE-së – si Greqia, Italia, Hungaria dhe Franca – dhe të zhvillojë bashkëpunim të ngjashëm bilateral me kombet e tjera evropiane.

Ajo mbështet përparimin në kapitujt negociues që lidhen me drejtësinë dhe të drejtat themelore; megjithatë, në program nuk përmendet shprehimisht se anëtarësimi në BE është një qëllim.

Ilija Srdanoviç më parë deklaroi se vendimi për anëtarësimin e Serbisë në BE do të merret përmes një referendumi, pas një debati publik dhe përfundimit të kapitujve negociues.

Lista propozon zhvillimin e një partneriteti strategjik gjithëpërfshirës me Kinën, si dhe forcimin e marrëdhënieve me Shtetet e Bashkuara, bazuar në interesa të përbashkëta dhe besim më të madh reciprok.

Mbështet ruajtjen e partneritetit tradicional me Rusinë dhe, në parim, është kundër vendosjes së sanksioneve. Njëkohësisht, konfirmon se integriteti territorial i të gjitha shteteve, përfshirë Ukrainën, duhet të respektohet.

Programi mbështet ruajtjen e neutralitetit ushtarak të Serbisë si një përcaktim strategjik.

Zgjidhje paqësore për Kosovën përmes dialogut
Srdanoviç deklaroi se qëndrimi i listës përcaktohet nga Kushtetuta e Serbisë, sipas së cilës "Kosova dhe Metohija janë pjesë përbërëse e vendit". Në një memorandum të lëshuar nga grupi studentor, ata thanë se zgjidhja e përhershme duhet kërkuar përmes mjeteve paqësore dhe dialogut, në përputhje me Kushtetutën e Serbisë, Rezolutën 1244 të Këshillit të Sigurimit të OKB-së dhe ligjin ndërkombëtar.

Ai gjithashtu theksoi se nuk do t'i braktisin serbët në Kosovë. Nuk u përgjigj drejtpërdrejt nëse lista e tij do të zbatojë dy marrëveshjet e Vuçiçit me Kosovën – atë të vitit 2023 për njohjen e pasaportave, diplomave dhe targave, si dhe marrëveshjen e vitit 2020 për bashkëpunim ekonomik.

Zgjedhjet i sollën fitore studentëve, por tani ata duhet të kthejnë premtimet parazgjedhore në vendime.