Shoqata e gjyqtarëve: Drejtësia është sjellë në prag të mbijetesës funksionale, nevojiten masa urgjente, jo reforma vetëm në letër

Shoqata e gjyqtarëve të Republikës së Maqedonisë së Veriut përshëndet publikimin dhe e pranon si një pasqyrë reale dhe shqetësuese të gjendjes në drejtësi Raportin Vjetor të Këshillit Gjyqësor për punën e gjykatave në vitin 2025, veçanërisht në pjesën që lidhet me mungesën e gjyqtarëve, punonjësve gjyqësorë dhe burimeve financiare dhe materiale.

Sipas njoftimit, raporti pasqyron qartë dhe pa ekuivok gjendjen alarmante në të cilën është sjellë pushteti gjyqësor si pushteti i tretë në shtet.

Shoqata vlerëson se të dhënat për mbushjen e pamjaftueshme të vendeve gjyqësore, mungesën drastike të administratës gjyqësore dhe fondet e kufizuara buxhetore nuk janë vetëm tregues statistikore, por një paralajmërim serioz për funksionalitetin e sistemit gjyqësor dhe aftësinë e tij për t'u siguruar drejtësi qytetarëve në kohë.

Është shqetësuese fakti, siç thonë, se pavarësisht paralajmërimeve të vazhdueshme për reforma, miratimit të strategjive të reja dhe ndryshimit të rregulloreve ligjore, kushtet reale të punës në gjykata vazhdojnë të përkeqësohen.

"Reformat nuk duhet të mbeten vetëm angazhime deklarative dhe zgjidhje ligjore në letër, por duhet të prodhojnë rezultate konkrete dhe të matshme në praktikë. Numrat nga raporti tregojnë se ndryshimet normative, nëse nuk shoqërohen me burime të përshtatshme, forcim të stafit dhe zgjidhje funksionale, jo vetëm që nuk garantojnë përmirësim, por nuk arrijnë të parandalojnë përkeqësimin e mëtejshëm të gjendjes.

Shoqata e gjyqtarëve në shumë raste deri tani ka vënë në dukje seriozitetin e këtyre problemeve dhe ka paralajmëruar se pa masa urgjente, sistematike dhe afatgjata ekziston rreziku real i dobësimit të mëtejshëm të sistemit gjyqësor. Të dhënat e sotme janë konfirmim se paralajmërimet nuk kanë qenë të pabazuara dhe se nuk duhet të humbet më kohë me shtyrjen e zgjidhjeve të nevojshme.

Vërejtje të ngjashme për sfidat me të cilat përballet drejtësia përmbahen edhe në raporte dhe analiza të organizatave ndërkombëtare, misioneve dhe përfaqësuesve të sektorit civil. Ata theksojnë nevojën për sigurimin e kushteve të vërteta për një drejtësi të pavarur, efikase dhe përgjegjëse, e cila nuk do të lejohet të funksionojë me burime minimale njerëzore dhe financiare. Pavarësia e drejtësisë nuk sigurohet vetëm me garanci kushtetuese dhe ligjore, por edhe me buxhet të përshtatshëm, shërbim profesional dhe kushte për ushtrimin e pandërprerë të funksionit gjyqësor.

Veçanërisht e rëndësishme është se brenda mbështetjes ndërkombëtare për sundimin e ligjit janë identifikuar tashmë udhëzime dhe mundësi konkrete për përmirësimin e gjendjes. Ndër to janë rishikimi i rrjetit gjyqësor bazuar në nevojat reale të qytetarëve, përdorimi i inteligjencës artificiale dhe dixhitalizimi i proceseve gjyqësore, profesionalizimi dhe forcimi i stafit gjyqësor, si dhe sigurimi i pavarësisë financiare përmes buxhetimit të përshtatshëm dhe të parashikueshëm gjyqësor".

Këto zgjidhje, theksojnë nga shoqata, nuk duhet të mbeten vetëm rekomandime në raporte dhe dokumente projektesh, por duhet të përkthehen në politika konkrete, zgjidhje ligjore dhe të sigurohen burime financiare. "Në këtë kontekst, është e nevojshme pjesëmarrja aktive e gjyqtarëve dhe administratës gjyqësore në krijimin e reformave, sepse ata janë ata që njohin më së afërmi problemet dhe nevojat në funksionimin e përditshëm të gjykatave.

Megjithë këto kushte, gjykatat dhe gjyqtarët vazhdojnë të kryejnë detyrimet e tyre ligjore dhe të zgjidhin çështjet, shpesh me përpjekje jashtëzakonisht të mëdha dhe me burime seriozisht të kufizuara. Puna e tyre e vazhdueshme dhe përkushtimi tregojnë se, pavarësisht largimit të stafit, mungesës së gjyqtarëve dhe rritjes së ngarkesës së punës, drejtësia bën përpjekje maksimale për procedim efikas dhe reduktim të vonesave në çështjet e pazgjidhura, përmes profesionalizmit, organizimit të mirë dhe menaxhimit përgjegjës të kapaciteteve të disponueshme.

Këto shembuj duhet të jenë baza për përcaktimin dhe zbatimin e praktikave të mira në të gjithë sistemin gjyqësor, dhe jo të mbeten suksese të izoluara të arritura falë angazhimit shtesë të punonjësve".

Shoqata e gjyqtarëve thekson se drejtësia nuk kërkon privilegje, por kushte për ushtrimin dinjitoz, të pavarur dhe efikas të funksionit të saj kushtetues. Qëllimi përfundimtar i të gjitha reformave duhet të jetë mbrojtja e të drejtave të qytetarëve, zgjidhja në kohë e mosmarrëveshjeve dhe forcimi i besimit në drejtësi.

"Prandaj, nevojiten masa urgjente, të zbatueshme dhe të matshme, të bazuara në nevojat reale të gjykatave, praktikat pozitive në sistem dhe rekomandimet nga raportet ndërkombëtare relevante. Reformat duhet të jenë rezultat i analizave profesionale, dialogut institucional dhe vizionit afatgjatë, dhe jo i qëllimeve politike afatshkurtra dhe angazhimeve deklarative.

Shoqata e gjyqtarëve mbetet e gatshme të marrë pjesë aktive në proceset për përmirësimin e sistemit gjyqësor dhe bën thirrje për veprim të koordinuar institucional për tejkalimin e gjendjes. Përgjegjësia për sigurimin e një drejtësie funksionale, të pavarur dhe efikase është detyrë e përbashkët e të gjitha institucioneve kompetente.

Drejtësia nuk mund të jetë efikase pa gjyqtarë, pa shërbim profesional gjyqësor dhe pa burime të përshtatshme. Drejtësia nuk duhet të lejohet të mbijetojë në pragun e mundësive të saj, ndërsa nga ajo pritet të përmbushë të gjitha detyrimet ndaj shtetit dhe qytetarëve".