Vende pune më të sigurta përmes kujdesit për shëndetin mendor dhe njohjes në kohë të rreziqeve
Përmirësimi i sigurisë dhe shëndetit në punë (SSHP), me theks në shëndetin mendor dhe rreziqet psikosociale në vendin e punës, kultura e parandalimit dhe praktikat e mira të kompanive vendase, bashkoi të gjithë aktorët relevantë në ngjarjen me të cilën u shënua Java Evropiane e Sigurisë dhe Shëndetit në Punë këtë vit. Në kuadër të ngjarjes u ndanë edhe çmimet kombëtare për praktikë të mirë në sigurinë dhe shëndetin në punë për vitin 2026.
Ngjarjen e organizoi Këshilli për Siguri dhe Shëndet në Punë, me mbështetjen e Organizatës Ndërkombëtare të Punës (ONP), në kuadër të projektit "Drejt një mjedisi pune të sigurt dhe të shëndetshëm në Maqedoninë e Veriut", i financuar nga Bashkimi Evropian (BE). Në shënimin morën pjesë përfaqësues të institucioneve shtetërore përkatëse, organizatave të punëdhënësve, sindikatave, kompanive dhe publikut profesional në fushën e SSHP-së në vend, si dhe nga Delegacioni i BE-së, ONP dhe Agjencia Evropiane për Sigurinë dhe Shëndetin në Punë.
"Mbrojtja e jetës dhe shëndetit të punëtorëve duhet të jetë pjesë përbërëse e funksionimit dhe menaxhimit të çdo organizate dhe kompanie. Kultura e parandalimit ndërtohet me vendime të përditshme, njohje në kohë të rreziqeve, komunikim efektiv dhe pjesëmarrje aktive të punëtorëve. Siguria dhe shëndeti në punë nuk duhet të kufizohen vetëm në përmbushjen e ligjeve, përgatitjen e dokumentacionit apo zbatimin formal të procedurave dhe protokolleve. Mbrojtja e vërtetë fillon kur siguria bëhet pjesë e kulturës organizative, kur parandalimi është pjesë përbërëse e çdo vendimi biznesi dhe kur kujdesi për punëtorët njihet si vlerë, jo si shpenzim. Investimet në sigurinë dhe shëndetin në punë rrisin produktivitetin, kënaqësinë dhe motivimin e punonjësve dhe rrisin suksesin e kompanive. Këto janë arsyet më të mira pse duhet të ndërtojmë një sistem që nxjerr në pah dhe shpërblen praktikat e mira të SSHP-së, duke inkurajuar të tjerët t’i zbatojnë", theksoi prof. dr. Jasmina Çaloska, kryetare e Këshillit për Siguri dhe Shëndet në Punë, në fjalimin e saj në hapjen e ngjarjes.
Ministri i Ekonomisë dhe Punës, Besar Durmishi, kujtoi se siguria dhe shëndeti në punë janë të drejta themelore të çdo punëtori dhe se qëllimi kryesor është krijimi i kushteve ku çdo punonjës do të ketë një mjedis pune të sigurt dhe të shëndetshëm, me mbrojtje të duhur dhe respektim të dinjitetit të tij. "Teknologjitë moderne dhe dixhitalizimi sjellin mundësi të reja, por edhe rreziqe të reja. Prandaj, si Ministri e Ekonomisë dhe Punës, mbetemi të përkushtuar në përmirësimin e legjislacionit, forcimin e parandalimit dhe ngritjen e standardeve për sigurinë dhe shëndetin në punë. Më gëzon veçanërisht që edhe këtë vit kemi kompani që tregojnë se investimi në sigurinë e punonjësve është investim, jo shpenzim. Me ndarjen e Çmimit Kombëtar duam të nxjerrim në pah praktikat e mira dhe të inkurajojmë sa më shumë punëdhënës që të ndjekin shembullin e tyre", theksoi ministri Durmishi.
"Bashkimi Evropian mbështet përmirësimin e sigurisë dhe shëndetit në punë në Maqedoninë e Veriut përmes forcimit të institucioneve dhe afrimit me standardet evropiane. Për punëtorët, kjo duhet të nënkuptojë mbrojtje më të mirë dhe një mjedis pune ku kujdeset si për shëndetin fizik ashtu edhe për atë mendor. Parandalimi është investim në njerëzit dhe në qëndrueshmërinë e kompanive", tha Mauro Masioli, menaxher programi në Delegacionin e BE-së në RMV.
Në fjalimin e saj, Kler Harasti, drejtoreshë e Zyrës së ONP-së për Evropën Qendrore dhe Lindore, theksoi se kujdesi për shëndetin mendor duhet të jetë pjesë përbërëse e menaxhimit të sigurisë dhe shëndetit në punë. "Mesazhi ynë vendos parandalimin në qendër. Rreziqet psikosociale duhet të identifikohen dhe vlerësohen, dhe me to duhet të menaxhohet me seriozitet të njëjtë si me rreziqet fizike, kimike dhe biologjike. Dhe parandalimi kërkon veprim nga punëdhënësit, pjesëmarrje të punëtorëve, institucione efektive dhe dialog social të fortë", theksoi Harasti.
Në ngjarje folën edhe Svetlana Ristova Antiç, drejtoreshë ekzekutive e Organizatës së Punëdhënësve të Maqedonisë (OPM), Mile Boshkov nga Konfederata e Biznesit të Maqedonisë së Veriut (KBMV), Blagoja Ralpovski, kryetar i Konfederatës së Sindikatave të Lira (KSL) dhe Ivan Peshevski, kryetar i Sindikatës së Ndërtimtarisë dhe Planifikimit (SNP) dhe nënkryetar i Bashkimit të Sindikatave të Maqedonisë (BSM).
Në kuadër të ngjarjes u ndanë edhe çmimet kombëtare për praktikë të mirë në sigurinë dhe shëndetin në punë, të cilat këtë vit i morën "ARC Automotive" dhe Shoqëria për prodhim, tregti dhe shërbime "Luthman Backlund Foods Produktion DOO Bitola".
Duke prezantuar përvojat e tyre, kompanitë e shpërblyera theksuan përfitimet për organizatat e tyre dhe rezultatet konkrete për punonjësit e tyre të arritura përmes zbatimit të aktiviteteve të ndryshme në fushën e sigurisë dhe shëndetit. Pas ndarjes së çmimeve u zhvillua një diskutim mbi prioritetet në krijimin e një sistemi modern për parandalim dhe kontroll, si dhe mbi nevojën për dialog social efektiv dhe bashkëpunim në funksion të sigurimit të vendeve të punës të sigurta dhe të shëndetshme.
Shëndeti mendor si pjesë e mjedisit të sigurt të punës
Java Evropiane e Sigurisë dhe Shëndetit në Punë këtë vit i është kushtuar shëndetit mendor në vendin e punës dhe parandalimit të rreziqeve psikosociale. Java është pjesë e një fushate trevjeçare të Agjencisë Evropiane për Sigurinë dhe Shëndetin në Punë.
Fokusi kryesor i fushatës këtë vit, e cila realizohet nën moton "Së bashku për shëndetin mendor në punë", është se si organizimi i punës ndikon në shëndetin mendor. Fushata nxit njohjen në kohë të rreziqeve psikosociale, siç janë ngarkesa e tepërt e punës, kontrolli i pamjaftueshëm mbi detyrat e punës, komunikimi i dobët, pasiguria në vendin e punës, përfshirja e pamjaftueshme në vendimmarrje dhe ngacmimi, si dhe krijimi i një mjedisi pune që siguron mbështetje për shëndetin mendor të punëtorëve.
Sipas të dhënave të Agjencisë Evropiane për Sigurinë dhe Shëndetin në Punë, 45% e punëtorëve në BE raportojnë ekspozim ndaj rreziqeve për mirëqenien e tyre mendore në punë, ndërsa 29% raportojnë stres, ankth ose depresion të shkaktuar ose përkeqësuar nga puna. Sipas ekspertëve, edhe pse këto të dhëna nuk i referohen Maqedonisë së Veriut, ato tregojnë një trend global ekzistues. "Këto të dhëna tregojnë nevojën që shëndeti mendor i punonjësve dhe rreziqet psikosociale të përfshihen në politikat strategjike të çdo vendi dhe të zbatohen në nivelin e çdo organizate, duke theksuar njëkohësisht rëndësinë e parandalimit dhe organizimit më të mirë të punës", thotë Maja Papatolevska, person kontakti kombëtar i Agjencisë Evropiane për Sigurinë dhe Shëndetin në Punë.
Mbështetje për përmirësimin e sistemit kombëtar të SSHP-së
Shënimi i këtij viti i Javës Evropiane për Sigurinë dhe Shëndetin në Punë lidhet me aktivitetet aktuale për përmirësimin e sistemit kombëtar të sigurisë dhe shëndetit në punë në kuadër të projektit "Drejt një mjedisi pune të sigurt dhe të shëndetshëm në Maqedoninë e Veriut".
Ky projekt zbatohet në periudhën 2025–2028, në partneritet me institucionet kombëtare dhe partnerët socialë. Ai është i fokusuar në përmirësimin e kornizës ligjore dhe strategjike, modernizimin e inspektimit të punës, zhvillimin e një sistemi kombëtar unik për regjistrimin dhe analizën e lëndimeve dhe sëmundjeve profesionale, si dhe forcimin e kapaciteteve dhe kulturës së parandalimit në vend. Qëllimi kryesor është të ulen lëndimet në vendin e punës dhe sëmundjet profesionale, të përmirësohet produktiviteti dhe të ndërtohet një kulturë sigurie që do t’u shërbejë të gjithë punëtorëve dhe punëdhënësve. Më shumë informacione për projektin mund të gjenden në https://bzr.mk/
