A mund Ukraina të vazhdojë të mbrohet pa SHBA-në? Europa paguan më shumë, por sistemet kyçe ushtarake mbeten amerikane

Ukraina vazhdon të mbështetet në masë të madhe në teknologjinë ushtarake amerikane, të dhënat e inteligjencës dhe sistemet kyçe të mbrojtjes, megjithëse Europa ka marrë pjesën më të madhe të barrës financiare për mbështetjen e Kievit. Tensionet e rritura midis presidentit amerikan Donald Trump dhe presidentit ukrainas Volodymyr Zelensky kanë rihapur pyetjen nëse Ukraina mund të vazhdojë mbrojtjen pa mbështetjen e Uashingtonit, analizon CNN.

Trump kritikoi Zelenskyn për, sipas tij, mungesën e përgatitjes për negociata për përfundimin e luftës, ndërsa Kievi akuzoi Uashingtonin për kufizimin e ndihmës ushtarake kyçe. Ndërkohë, sulmet ruse vazhdojnë, dhe autoritetet ukrainase paralajmërojnë për probleme të shkaktuara nga ndërprerjet ose kufizimet e mbështetjes amerikane.

Sipas analistëve, SHBA mund të ndikojnë në Ukrainë në tre fusha kyçe – ekonominë, ushtrinë dhe politikën. Tërheqja shtesë e mbështetjes amerikane mund të ketë pasoja serioze, por kjo nuk do të thotë domosdoshmërisht edhe rrëzimin e rezistencës ukrainase.

Europa ka marrë pjesën më të madhe të barrës financiare

Administrata e Donald Trump në fillim të vitit 2025 ndaloi miratimin e paketave të reja të ndihmës për Ukrainën. Megjithatë, pjesë e armëve amerikane të porositura gjatë mandatit të paraardhësit të tij Joe Biden vazhdojnë të arrijnë në vend, edhe pse shumë nga marrëveshjet e mëparshme janë realizuar ndërkohë.

Sipas të dhënave të Institutit Gjerman për Ekonominë Botërore në Kiel, i cili ndjek ndihmën ndërkombëtare për Ukrainën, SHBA që nga fillimi i pushtimit rus në masë të plotë në vitin 2022 i kanë siguruar Ukrainës të paktën 131.5 miliardë dollarë ndihmë totale, duke mbetur donatori i saj më i madh individual.

Bashkimi Evropian dhe vendet anëtare së bashku kanë siguruar të paktën 228.5 miliardë dollarë ndihmë, tregojnë të njëjtat të dhëna. Ndër anëtarët e BE-së që kanë dhënë më shumë ndihmë ushtarake janë Gjermania, Danimarka, Holanda dhe Suedia. Kontribut të rëndësishëm kanë dhënë edhe Mbretëria e Bashkuar dhe Norvegjia.

Pjesë e mbështetjes evropiane realizohet përmes blerjes së armëve amerikane që më pas shtetet evropiane i dërgojnë Ukrainës. Por për këto transferta ende kërkohet miratimi i Departamentit Amerikan të Mbrojtjes, që i jep Uashingtonit mundësinë për të ndikuar në dërgesat.

Mungesa e raketave “Patriot” rrit vulnerabilitetin

Një nga problemet më të mëdha të mbrojtjes ajrore ukrainase është mungesa e raketave interceptuese për sistemet “Patriot”, të cilat janë ndër mjetet e rralla të afta për të interceptuar raketa balistike.

Zelensky paralajmëroi se dërgesat e raketave që ishin tashmë të rënë dakord po vonohen. Sipas tij, Ukraina në një moment kritik ka mbetur pa pjesë të municionit të nevojshëm për mbrojtje nga sulmet balistike ruse.

Gjatë një prej sulmeve të fundit ruse mbi Kiev nuk u interceptua asnjë raketë balistike, që tregon se rezervat e interceptuesve për sistemet “Patriot” janë shterur ose në nivel kritikisht të ulët.

Zelensky tha se në këto rrethana Ukraina ka nevojë për mbështetje më konkrete nga aleatët, duke përfshirë dërgimin e raketave më të avancuara dhe vazhdimin e sanksioneve ndaj Rusisë.

Megjithatë, analistët vlerësojnë se bllokimi afatgjatë i blerjes së armëve amerikane mund t’i dëmtojë edhe kompanitë amerikane të mbrojtjes. Për këtë arsye, ata nuk mendojnë se kufizimet e tilla do të qëndrojnë domosdoshmërisht në fuqi për një periudhë të gjatë.

Të dhënat e inteligjencës dhe lidhjet satelitore janë kyçe

Edhe pse ndihma financiare amerikane është zvogëluar, Ukraina vazhdon të mbështetet në masë të madhe në të dhënat e inteligjencës amerikane dhe sistemet teknologjike. Ndër to janë sistemet anti-raketore “Patriot”, infrastruktura satelitore e komunikimit “Starshield”, e dedikuar për përdorues ushtarakë, dhe teknologjitë e avancuara për paralajmërim nga sulmet me raketa.

Max Bergman, drejtori i programit për Rusinë në Qendrën për Studime Strategjike dhe Ndërkombëtare në Uashington, mendon se vendet evropiane nuk kanë zëvendësime të përshtatshme për disa nga këto kapacitete amerikane. Ai thekson se vendet evropiane kanë mbështetur dekada me radhë SHBA-në në vend që të zhvillojnë sistemet e tyre.

Sipas Bergman, ndërprerjet e mëtejshme të mbështetjes amerikane mund të kenë pasoja të rënda për Ukrainën, duke përfshirë dëme më të mëdha ekonomike, më shumë viktima civile dhe zhvendosje shtesë të popullsisë. Megjithatë, ai dyshon se një zhvillim i tillë i ngjarjeve do të thyente vullnetin ukrainas për të vazhduar luftën.

Zelensky më parë kishte bërë të ditur se Ukraina në disa raste nuk ka marrë paralajmërime amerikane të inteligjencës për sulme të mundshme balistike. Sipas përfaqësuesve ukrainas, për këtë arsye disa sulme ruse kanë goditur objektivat pa paralajmërimin e zakonshëm në kohë të popullsisë, që mund të ketë kontribuar në numër më të madh viktimash civile.

Departamenti Amerikan i Shtetit dhe Trump hodhën poshtë pretendimet se Uashingtoni ka kufizuar shkëmbimin e informacionit të inteligjencës. Zelensky më vonë deklaroi se shkëmbimi funksionon përsëri.

Përplasjet rreth sistemit “Starshield”

Ministria e Mbrojtjes e Ukrainës njoftoi se është rivendosur qasja e plotë në sistemin “Starshield”. Megjithatë, nuk ishte menjëherë e qartë nëse ndryshimet janë ndjerë në të gjitha pjesët e vendit.

Kufizimet në shpejtësinë dhe përdorimin e komunikimit satelitor, sipas përfaqësuesve ukrainas, kanë penguar punën e dronëve interceptues dhe kanë vështirësuar operacionet ushtarake në disa pjesë të frontit.

Trump dhe disa zyrtarë të lartë të administratës së tij mohuan se kanë urdhëruar kufizimin e qasjes ukrainase në sistem, por nuk dhanë shpjegim të qartë për ngjarjet. Elon Musk, pronari i “Starlink” dhe “Starshield”, gjithashtu hodhi poshtë pretendimet se ka marrë vetë këtë vendim, duke thënë se kufizimet vendosen nga ushtria amerikane dhe vendimin përfundimtar e ka presidenti i SHBA-së.

Ekspertët paralajmërojnë se çdo ndërprerje ose kufizim i ri i sistemeve amerikane mund të dëmtojë seriozisht në afat të shkurtër kapacitetet mbrojtëse ukrainase. Në afat të gjatë, vendet evropiane mund të rrisin investimet në teknologjitë e tyre për të zvogëluar varësinë nga Uashingtoni.

Bergman thekson se Ukraina paguan për disa nga shërbimet dhe armët amerikane, kështu që nuk bëhet fjalë vetëm për ndihmë falas. Sipas tij, pasiguria rreth dërgesave vë në pikëpyetje edhe besueshmërinë e SHBA-së si furnizues me pajisje dhe teknologji mbrojtëse.

Raportet e tensionuara midis Uashingtonit dhe Kievit i shkojnë në favor Moskës

Mosmarrëveshja midis Uashingtonit dhe Kievit ka pasoja që tejkalojnë ndihmën ushtarake. Analistët paralajmërojnë se udhëheqja ruse mund të përfundojë duke menduar se lufta e gjatë do të dobësojë gradualisht vendosmërinë e aleatëve evropianë të Ukrainës.

Tensionet u rritën më tej pas një serie veprimesh të administratës Trump lidhur me Rusinë, duke përfshirë vonimin ose lehtësimin e disa masave sanksionuese para hyrjes së tyre në fuqi, si dhe një marrëveshje që i mundëson Rusisë të eksportojë naftë dizel. Ndërkohë, Moska nuk ka hequr dorë nga kërkesat e saj të gjera për përfundimin e luftës.

Natia Seskuria, kërkuese e lartë për Rusinë dhe Euroazinë në Institutin Mbretëror Britanik për Studime Mbrojtjeje dhe Sigurie (RUSI), vlerësoi se presioni amerikan mbi Kievin mund të nxisë Moskën të përfundojë se mbështetja evropiane për Ukrainën do të dobësohet me kalimin e kohës.

Një mendim të ngjashëm ka edhe John Laff, drejtues për partneritete ndërkombëtare në Qendrën për Strategji të Reja Euroaziatike. Sipas tij, zhvillimet aktuale theksojnë më tej dallimet midis politikës amerikane dhe asaj evropiane ndaj luftës.

Çmimet e karburanteve rëndojnë më tej marrëdhëniet

Trump lidh lehtësimin e sanksioneve me lirimin e shtetasit amerikan Steven Hubbard, i cili ishte arrestuar në Rusi, edhe pse më parë pretendonte se Uashingtoni nuk i kishte dhënë asgjë Moskës në këmbim të lirimit të tij.

Disa nga tensionet mund të ulen pas zgjedhjeve të mesit të mandatit në SHBA, mendojnë disa analistë. Megjithatë, çështja e çmimeve të karburanteve dhe pakënaqësia ndaj luftës me Iranin mund të vazhdojnë të rëndojnë administratën Trump.

Laff mendon se sulmet ukrainase ndaj rafinerive ruse të naftës përkeqësojnë më tej marrëdhëniet me presidentin amerikan. Sipas tij, këto sulme i japin Trump-it një arsye për të kaluar përgjegjësinë për rritjen e çmimeve të karburanteve tek Ukraina, në vend që të fokusohet në pasojat e luftës me Iranin.

A mund Ukraina të vazhdojë pa mbështetjen amerikane?

Që nga fillimi i pushtimit rus, Ukraina ka rritur prodhimin e saj të armëve, ndërsa Europa ka marrë pjesën më të madhe të financimit dhe mbështetjes ushtarake. Këta faktorë i mundësojnë Kievit të vazhdojë mbrojtjen edhe me ndihmë amerikane të reduktuar.

Megjithatë, zëvendësimi i kapaciteteve amerikane të inteligjencës, sistemeve të avancuara anti-raketore dhe komunikimit satelitor nuk mund të sigurohet brenda natës. Në rast të kufizimeve të reja, Ukraina mund të përballet me humbje më të mëdha, mbrojtje më të dobët të qyteteve dhe kushte më të vështira në front.