Reuters: Liderët e rinj të Serbisë përballen me një sërë sfidash të vështira

Lëvizja protestuese në Serbi, e udhëhequr nga studentët, arriti një fitore historike në zgjedhjet parlamentare të së dielës, duke vënë kështu fund sundimit shumëvjeçar të Aleksandar Vuçiqit, raporton agjencia britanike e lajmeve Reuters, transmetoi "N1".

Sidoqoftë, përpara liderëve të tyre, emrat e të cilëve ende nuk janë bërë publikë, qëndron një listë e gjatë problemesh, thekson agjencia, duke veçuar sfidat e mëposhtme.

Kosova

Lista studentore mendon se Kosova, e cila në vitin 2008 shpalli pavarësinë nga Beogradi, vazhdon të jetë pjesë përbërëse e Serbisë. Gjatë fushatës, kandidatët e kësaj lëvizjeje deklaruan se Kosova është një territor i përkohshëm i okupuar që mund të integrohet përsëri në Serbi nëpërmjet një rrugëje paqësore, përmes diplomacisë dhe dialogut.

Fokusi i veprimeve të tyre është parandalimi i largimit të popullsisë serbe nga veriu i Kosovës, si dhe forcimi i institucioneve që financohen nga Serbia dhe funksionojnë brenda sistemit ligjor serb, si ato në shëndetësi dhe arsim.

Ata mbështesin që komunitetet serbe në Kosovë të funksionojnë në mënyrë autonome, duke refuzuar marrëveshjet e mëparshme të arritura me qeverinë në Prishtinë, e udhëhequr nga shqiptarët etnikë, përfshirë marrëveshjet për energjetikën, targat e automjeteve dhe përdorimin e dinarit.

Raporte të tensionuara me Bashkimin Evropian

Duke pasur parasysh se negociatat e Serbisë për anëtarësim në Bashkimin Evropian janë në një ngërç të madh për shkak të mungesës së reformave të nevojshme, Lista Studentore në fushatën e saj qëllimisht shmangu çështje të tilla të politikës së jashtme që shkaktojnë ndarje të thella.

Kandidatët e shquar, përfshirë ish-guvernatorin e bankës qendrore, Dejan Shoškić, dhe kardiologun Ilija Srdanović, deklaruan se qeveria duhet së pari të përqendrohet në reformat e brendshme dhe të mbyllë të gjitha klasterët e negociatave me BE-në, para se të kërkojë nga qytetarët të shprehen përfundimisht për anëtarësimin në Union.

Qëndrimi i Listës Studentore për Kosovën është gjithashtu në kundërshtim me kushtet për anëtarësim në BE, e cila kërkon nga Beogradi normalizimin e marrëdhënieve me Prishtinën.

Kryetarja e Komisionit Evropian, Ursula von der Leyen, deklaroi se Bashkimi është i gatshëm të mbështesë reformat, përfshirë ato që lidhen me sundimin e ligjit dhe lirinë e mediave, si dhe të punojë së bashku për të përmirësuar të ardhmen e Serbisë brenda BE-së.

Raporte komplekse me Rusinë dhe sanksionet amerikane ndaj kompanisë naftëmbajtëse NIS

Lista Studentore do të duhet të gjejë një mënyrë për të përballuar rrjetin kompleks të çështjeve energjetike dhe të politikës së jashtme që lidhen me Rusinë, aleatin tradicional të Serbisë.

Studentët deklaruan se nuk kanë ndërmend të harmonizojnë politikën e tyre me BE-në dhe të vendosin sanksione ndaj Moskës për shkak të luftës së saj në Ukrainë.

Qeveria e re do të varej nga përjashtimet nga sanksionet amerikane për të vazhduar importin e naftës së papërpunuar, ndërsa pritet shitja e pjesës ruse në kompaninë energjetike NIS, e cila operon rafinerinë e vetme të naftës në Serbi, tek kompania hungareze MOL.

Rusia "Gazprom" është gjithashtu furnizuesi më i madh i gazit për Serbinë, duke dorëzuar rreth 2.2 miliardë metra kub në vit me çmime më të ulëta se ato të tregut.

Lista Studentore thekson se kjo varësi energjetike nuk përbën një përcaktim gjeopolitik, por një varësi serioze ekonomike.

Kandidatët kryesorë të Listës Studentore deklaruan se qeveria e ardhshme do të ndalonte të gjithë eksportin e armëve nga Serbia në zonat e luftës, përfshirë shitjen për ndërmjetësit perëndimorë që më pas i dërgojnë armët në Ukrainë.

Vuçiq ndërtoi marrëdhënie personale të forta si me presidentin ukrainas Volodymyr Zelensky ashtu edhe me presidentin rus Vladimir Putin.

Korrupsioni

Programi i Listës Studentore për luftën kundër korrupsionit është i fokusuar në reforma institucionale, siç është krijimi i një njësie policore të pavarur që do të përgjigjej para prokurorisë, jo para Ministrisë së Brendshme, si dhe largimi nga radhët e policisë i zyrtarëve të lidhur me krimin e organizuar ose shtypjen e dhunshme të protestave.

Ata mbështesin ndalimin e vendosjes së kuadrove partiake në ndërmarrjet shtetërore, duke futur punësim transparent bazuar në ekspertizë dhe meritë.

Përgjegjësia financiare dhe mbikëqyrja fiskale do të nënkuptonin një ligj të rreptë për origjinën e pasurisë, i cili do t'i mundësonte shtetit të kontrollojë, konfiskojë dhe të rikthejë në buxhetin shtetëror pasurinë që funksionarët kanë fituar në mënyrë të paligjshme.

Funksionarëve që do të dënohen do t'u ndalohej të ushtrojnë funksione publike.

Programi i Listës Studentore parashikon gjithashtu mbikëqyrje publike mbi të gjitha kontratat e mëdha infrastrukturore shtetërore, si dhe krijimin e organeve të pavarura mbikëqyrëse për parandalimin e keqpërdorimit të fondeve publike.

Vuçiq, Partia Progresive Serbe (SNS) dhe organet kompetente kanë hedhur poshtë disa herë akuzat për represion dhe korrupsion.

Ekonomia

Ekonomia e Serbisë është thellësisht e integruar si në tregun evropian ashtu edhe në rrjedhat ndërkombëtare të investimeve.

Fond Monetar Ndërkombëtar (FMN) parashikon rritje ekonomike të Serbisë prej tre përqind në vitin 2026 dhe katër përqind në vitin 2027.

Inflacioni në shtator ishte 4.1 përqind, pothuajse dyfish më shumë krahasuar me 2.2 përqind në gusht, ndërsa banka qendrore nga viti 2024 mban normën referuese të interesit në nivelin 5.75 përqind.

Platforma ekonomike e Listës Studentore synon të riorientojë modelin e rritjes ekonomike të Serbisë nga projektet infrastrukturore të mbështetura nga shteti dhe fuqia punëtore e lirë drejt sigurisë së tregut të brendshëm dhe mbrojtjes së të drejtave të punëtorëve.

Në qendër të këtij plani është fushata kundër monopolëve në shitjen me pakicë, me qëllim uljen e çmimeve të ushqimit, së bashku me një reformë tatimore që do të rrisë detyrimet tatimore për qytetarët më të pasur dhe do t'i ulë ato për grupet me të ardhura më të ulëta.

Kjo lëvizje është zotuar gjithashtu për një shkurtim të konsiderueshëm të kohëzgjatjes maksimale të punësimit të përkohshëm.

Qëndrueshmëria fiskale do të mbështetej në masë të madhe në kursimet e arritura përmes luftës kundër korrupsionit dhe mbikëqyrjes së rreptë shtetërore.

Shpenzimet sociale do të synonin ndalimin e largimit të të rinjve përmes një iniciative për sigurimin e kushteve të mira të banimit për çiftet e reja, mësuesit dhe punonjësit e shëndetësisë, së bashku me sigurimin e librave falas shkollorë dhe barnave më të lira të subvencionuara nga shteti.